Facetten en aspecten van de Big Five uitgelegd
In het kort
Elke Big Five-eigenschap is breed en bestaat uit smallere kanten. Onderzoekers onderscheiden per eigenschap twee aspecten en daaronder nog smallere facetten, zoals ordelijkheid en zelfdiscipline binnen Consciëntieusheid. DepthFive rapporteert alleen de vijf brede eigenschappen, omdat die het best onderbouwd zijn en met 120 vragen een preciezer profiel opleveren dan losse facetscores.
De vijf eigenschappen van de Big Five zijn breed. Extraversie gaat over gezelligheid, maar ook over het voortouw nemen, over energie en over plezier. Twee mensen met dezelfde score kunnen daardoor op verschillende manieren extravert zijn.
Daarom kijken onderzoekers ook een laag dieper, naar aspecten en facetten. Op deze pagina lees je wat dat zijn, hoe ze er per eigenschap uitzien en waarom DepthFive bij de vijf eigenschappen blijft. Wat de vijf eigenschappen zelf zijn, lees je bij wat is de Big Five.
Hoe is een Big Five-eigenschap opgebouwd?
Een Big Five-eigenschap is de bovenste laag van een boom: elke eigenschap vat een groep smallere kenmerken samen die vaak samen voorkomen. Het vijffactorenmodel is vanaf het begin zo beschreven, als een hiërarchische ordening van persoonlijkheidskenmerken onder vijf basiseigenschappen [1].
Onder elke eigenschap onderscheiden onderzoekers inmiddels twee lagen [2]:
- Aspecten: per eigenschap twee duidelijk verschillende kanten, tien in totaal.
- Facetten: nog smallere kenmerken, zoals ordelijkheid, zelfdiscipline of gezelligheid zoeken.
En daaronder zitten nog fijnere eigenaardigheden, soms nuances genoemd: één specifieke gewoonte of voorkeur [5].
Een voorbeeld uit het dagelijks leven. Iemand kan heel netjes zijn (een kant van Consciëntieusheid) en toch moeite hebben om aan een lang project te blijven werken (een andere kant van dezelfde eigenschap). De brede score middelt die twee uit.
Wat zijn de aspecten per eigenschap?
Aspecten zijn de twee hoofdkanten van elke eigenschap. Ze werden eerst gevonden in tweelingonderzoek, dat per eigenschap twee aparte erfelijke invloeden liet zien, en daarna verder uitgewerkt [2].
| Eigenschap | Twee aspecten | Zo zie je het in het dagelijks leven |
|---|---|---|
| Openheid | Intellect en openheid voor ervaring | Zin in ideeën en puzzels; gevoel voor kunst, schoonheid en verbeelding |
| Consciëntieusheid | IJver en ordelijkheid | Doorwerken naar een doel op langere termijn; structuur, netheid en regels |
| Extraversie | Enthousiasme en assertiviteit | Plezier en warmte in contact; het woord nemen en de leiding pakken |
| Altruïsme | Medeleven en beleefdheid | Meeleven met wat een ander voelt; rekening houden en je inhouden in een conflict |
| Emotionele stabiliteit | Evenwichtigheid en zelfverzekerdheid | Rustig blijven als iets je ergert; zeker blijven als iets onduidelijk is |
Bij Emotionele stabiliteit beschrijven we de aspecten vanaf de rustige kant, zoals DepthFive deze eigenschap altijd beschrijft. Onderzoek benoemt ze vanaf de andere kant: hoe snel emoties opvlammen en hoe sterk je terugtrekt bij onzekerheid [2]. Meer over die eigenschap lees je bij Emotionele stabiliteit.
Een opvallend detail: wat in het HEXACO-model een eigen zesde eigenschap is, eerlijkheid en bescheidenheid, valt in deze indeling grotendeels onder de beleefdheidskant van Altruïsme [2].
Wat zijn facetten?
Facetten zijn de smallere kenmerken onder de aspecten. Er bestaat geen vaste lijst: lijsten met facetten zijn meestal bedacht op grond van inhoud en ervaring, en over het aantal en de namen is geen overeenstemming [2]. Verschillende tests gebruiken daarom verschillende indelingen.
Een paar voorbeelden van facetten die je vaak tegenkomt, in gewone woorden:
- Openheid: verbeelding, gevoel voor kunst, zin in avontuur, nieuwsgierigheid naar ideeën.
- Consciëntieusheid: ordelijkheid, plichtsbesef, zelfdiscipline, bedachtzaamheid, prestatiedrang.
- Extraversie: hartelijkheid, gezelligheid zoeken, assertiviteit, activiteit, opgewektheid.
- Altruïsme: vertrouwen, oprechtheid, behulpzaamheid, bescheidenheid, medeleven.
- Emotionele stabiliteit: kalmte, een gelijkmatig humeur, zelfverzekerdheid tussen anderen, beheersing van impulsen, stevigheid onder druk.
Zo kun je zien waarom twee mensen met Extraversie 65 toch anders overkomen. De een neemt makkelijk de leiding in een vergadering maar gaat na afloop liever naar huis. De ander kent iedereen op het feest, maar laat het woord in een vergadering graag aan een ander.
Bij Altruïsme werkt het net zo. Iemand kan diep meeleven met een vriend die het moeilijk heeft, en in een discussie toch fel tegen ingaan in plaats van zich in te houden. Medeleven en beleefdheid zijn twee kanten van dezelfde eigenschap, maar ze hoeven niet gelijk op te lopen.
Zeggen facetten meer dan de vijf eigenschappen?
Soms wel, voor iets heel specifieks. Gaat het om iets als afspraken nakomen, dan kan een smal kenmerk als plichtsbesef meer zeggen dan de hele eigenschap Consciëntieusheid, waar ook netheid en prestatiedrang in meetellen. In een studie met 40 soorten gedrag voorspelden facetten dat gedrag duidelijk beter dan de vijf brede eigenschappen, ook als er evenveel facetten als eigenschappen werden gebruikt [3]. En facetten binnen één eigenschap lieten met de leeftijd vaak een eigen verloop zien [4].
Zelfs losse nuances, op het niveau van één vraag, bleken stabiel over de tijd en werden door andere beoordelaars herkend. Onderzoekers zien ze daarom als een echte laag in de persoonlijkheid, nuttig voor een rijke beschrijving en voor heel specifieke voorspellingen [5].
Er is ook een andere kant. Smalle metingen zijn minder stabiel dan brede: in een grote overzichtsstudie bleef de volgorde van mensen op facetniveau over de tijd minder goed behouden dan op het niveau van de vijf eigenschappen [6]. Bovendien heeft elk smal kenmerk genoeg eigen vragen nodig voor een betrouwbaar getal; met weinig vragen per kenmerk wordt de meetfout groot.
Al deze bevindingen gaan over groepen mensen. Ze zeggen niet dat jouw facetten iets bepalen. Een facet is een beschrijving, geen verklaring en geen voorspelling voor één persoon.
Waarom laat DepthFive alleen de vijf eigenschappen zien?
DepthFive rapporteert alleen de vijf eigenschappen: Openheid, Consciëntieusheid, Extraversie, Altruïsme en Emotionele stabiliteit. Daar zijn drie redenen voor.
Ten eerste is het brede niveau het best onderbouwd. De vijf eigenschappen komen steeds terug, in alledaagse taal en in vragenlijsten, bij verschillende beoordelaars en in verschillende culturen [1]. Over de facetten bestaat die overeenstemming niet [2]. Meer daarover lees je bij is de Big Five wetenschappelijk.
Ten tweede wil DepthFive alleen getallen tonen die echt iets zeggen. Een facetscore op basis van weinig vragen heeft een grote meetfout, en een getal dat bij een nieuwe meting flink kan verschuiven, helpt je niet.
Ten derde zijn de vijf eigenschappen genoeg om veel te zien, zeker in combinatie. Wat 120 vragen opleveren, is daarom een preciezer profiel op de vijf eigenschappen, geen lijst facetscores.
Met de gratis test van 20 vragen krijg je vijf percentielen, twee vergelijkingen en een Depth Pattern, zonder e-mail of account. Voor eenmalig €25 beantwoord je de overige 100 vragen en krijg je een persoonlijk rapport op alle 120.
Veelgestelde vragen
Hoeveel facetten heeft de Big Five?
Daar is geen vast antwoord op. Lijsten met facetten zijn meestal op grond van inhoud bedacht, en verschillende tests gebruiken verschillende indelingen. Wat onderzoekers wel stevig vinden, zijn twee aspecten per eigenschap, tien in totaal.
Wat is het verschil tussen een facet en een aspect?
Een aspect is een van de twee hoofdkanten van een eigenschap, zoals ijver en ordelijkheid binnen Consciëntieusheid. Een facet is nog smaller, zoals zelfdiscipline of plichtsbesef. Aspecten zitten dus tussen de vijf eigenschappen en de facetten in.
Waarom laat DepthFive geen facetscores zien?
Omdat de vijf brede eigenschappen het best onderbouwd zijn en met de beschikbare vragen het nauwkeurigst te meten. Een facetscore op basis van weinig vragen heeft een grote meetfout. De 120 vragen van DepthFive geven daarom een preciezer profiel op de vijf eigenschappen.
Kunnen twee mensen met dezelfde score toch verschillen?
Ja. Een score op een eigenschap vat meerdere kanten samen. Iemand die hoog scoort op Extraversie kan vooral assertief zijn, een ander vooral hartelijk en gezellig. De brede score laat zien waar je in totaal staat, niet hoe die kanten bij jou verdeeld zijn.
Wat zijn nuances in persoonlijkheid?
Nuances zijn de fijnste laag: één specifieke gewoonte of voorkeur, zoals graag op tijd zijn of van drukke feesten houden. Onderzoek laat zien dat ook zulke kleine kenmerken redelijk stabiel zijn en door anderen worden herkend. Ze zijn vooral nuttig voor heel specifieke beschrijvingen.
Zie waar jij staat
Doe de gratis test: 20 vragen, ongeveer 4 minuten, en een echte uitslag zonder e-mailadres.
Doe de gratis testUit onderzoek
- McCrae, R. R., & John, O. P. (1992). An introduction to the five-factor model and its applications. Journal of Personality, 60(2), 175-215. https://doi.org/10.1111/j.1467-6494.1992.tb00970.x
- DeYoung, C. G. (2015). Cybernetic Big Five Theory. Journal of Research in Personality, 56, 33-58. https://doi.org/10.1016/j.jrp.2014.07.004
- Paunonen, S. V., & Ashton, M. C. (2001). Big Five factors and facets and the prediction of behavior. Journal of Personality and Social Psychology, 81(3), 524-539. https://doi.org/10.1037/0022-3514.81.3.524
- Soto, C. J., John, O. P., Gosling, S. D., & Potter, J. (2011). Age differences in personality traits from 10 to 65: Big Five domains and facets in a large cross-sectional sample. Journal of Personality and Social Psychology, 100(2), 330-348. https://doi.org/10.1037/a0021717
- Mõttus, R., Kandler, C., Bleidorn, W., Riemann, R., & McCrae, R. R. (2017). Personality traits below facets: The consensual validity, longitudinal stability, heritability, and utility of personality nuances. Journal of Personality and Social Psychology, 112(3), 474-490. https://doi.org/10.1037/pspp0000100
- Bleidorn, W., Schwaba, T., Zheng, A., Hopwood, C. J., Sosa, S. S., Roberts, B. W., & Briley, D. A. (2022). Personality stability and change: A meta-analysis of longitudinal studies. Psychological Bulletin, 148(7-8), 588-619. https://doi.org/10.1037/bul0000365